Сәбиге тамақ дайындау

Сіздің балаңыздың иммундық жүйесі әлі толық дамымағандықтан, онда асқазанның бұзылыстары болуы мүмкін. Сондықтан оның гигиенасын, тамақтануын және тағамдарын қауіпсіз дайындауын қамтамасыз ету маңызды.

Сізге сәбиіңізге тамақ дайындауға арналған бірнеше кеңестер ұсынамыз:

• Дайындық. Қолыңыздың, беттердің, тостағандардың, табақтардың және ас үй ыдыстарының мүлдем таза екеніне көз жеткізіңіз. Егер Сіздің балаңыз 6 айға толмаған болса, ауру тудыруы мүмкін бактериялар болмауы үшін ыдыстарды, табақтарды және ас үй ыдыстарын зарарсыздандыру қажет.
• Ет пен балықты дайындау. Әрқашан еттің қызғылт кесектерсіз мұқият пісірілгеніне көз жеткізіңіз. Балық қатты және қабатты болуы керек. Егер ол әлі де жұмсақ болса, онда ол әлі піспеген деген сөз. Балықты сәбилерге дайындаудың тамаша тәсілі - оны фольгада пісіру, өйткені мұқият термиялық өңдеуден кейін де ол жұмсақ болып қалады және оны шайнау оңай болады.
• Жемістер мен көкөністер. Қолданар алдында оларды мұқият жуыңыз. Пісіруді қажет ететін көкөністер үшін бумен пісіру - ең жақсы нұсқа, себебі олар қоректік заттардың көп бөлігін сақтайды. Егер Сізде бумен пісіргіш болмаса, қайнаған сумен жабық кастрюльде металл дуршлагты қолданыңыз.
• Тамақты ұсыну. Барлық бактериялардың жойылуын қамтамасыз ету үшін Сіздің балаңыздың тамағын пісіріп, жылыту керек. Ұсынар алдында ыдысты ыңғайлы температураға дейін суытыңыз.

Сәбилерге арналған теңдестірілген диета ересектерге арналған диетадан айтарлықтай ерекшеленеді. Өсіп келе жатқан ағзаны қорғау үшін олардан аулақ болу немесе олардың мөлшерін шектеген жақсы ингредиенттер мен тағамдар бар, атап айтқанда:

• Тұз
• Қант
• Тым көп тағамдық талшықтар — аз мөлшерде рұқсат етіледі
• Майсыз тағамдар

Тұз әр адамға ағзаның көптеген маңызды функцияларын орындау үшін қажет. Ол ас қорыту жолындағы сұйықтықтарды сіңіруге көмектеседі және ағзада ылғал тепе-теңдігін сақтайды. Алайда, ересектер күн сайын аз мөлшерде тұзды тұтынуы керек, ал сәбилер - одан да аз¹.

Қазіргі уақытта сәби кезінде тұзды көп тұтыну дамып келе жатқан бүйректерге зиянды әсер етуі және кейінгі өмірде қан қысымының жоғарылауына әкелуі мүмкін деген дәлелдер бар².

Сонымен қатар, балалық шақта қалыптасқан тамақтану әдеттері кейінгі өмірде тамақтану үлгілеріне әсер ететіні туралы дәлелдер бар, сондықтан тұзды тағамға деген сүйіспеншілік ерте жаста дамиды.

Жақсы жаңалық, егер Сіз балаңызға тұзы аз тағам берсеңіз, онда Сіз оған тәуелділікті дамыту мүмкіндігін азайта аласыз.

Алғашқы 6 айда емшек сүтіндегі тұз деңгейі баланың қалыпты өсуі мен дамуы үшін жеткілікті. Алайда, емшектен шығару кезеңінде Сіздің балаңыздың тұзды тұтынуына көбірек көңіл бөлу керек.

Өз балаңыздың рационына тұзды көп тұтынбау үшін бірнеше қарапайым өзгерістер енгізуге болады:

• Балаға тамақ дайындаған кезде, артық тұз қоспаңыз. Тамақ Сізге жұмсақ болып көрінуі мүмкін, бірақ бұл Сіздің балаңыз үшін өте қолайлы болады.
• Дайын, сатып алынған өнімдердегі тұзға назар аударыңыз. Балалар тағамының құрамына тұз қосуға болмайды, алайда, сәбилерге арналмаған тағамдарда, мысалы, тұздықтар мен дайын ботқаларда көп мөлшерде тұз болады.
• Тіпті нан, ірімшік және жарма сияқты тағамдарда тұз бар. Тұзсыз немесе құрамында аз мөлшерде болатын белгілерді анықтау үшін жапсырмаларды салыстырыңыз. Тұздың жоғары мөлшері 100 г-ға 1,5 г-нан асады, бұл 0,6 г натрийге тең. Тұздың төмен мөлшері 0,3 г тұз немесе 100 г-ға аз, бұл 0,1 г натрийге тең. Бұл мәндер арасындағы тұз мөлшері орташа деп саналады.

Балаңыздың тұзды көп тұтынбайтынына көз жеткізудің ең жақсы тәсілдерінің бірі - оны өз бетінше пісіру.

Сәбилер емшек сүті мен жемістер сияқты тәтті тағамдарды жақсы көреді, өйткені олар биологиялық тұрғыдан осылай қалыптасқан. Ақиқатында, тәтті тағамдар мен сусындарға деген сүйіспеншілік диетаға, жарнамаға немесе заманауи технологияға қарамастан, бүкіл әлемдегі сәбилер мен балалар арасында дамиды.

Соңғы зерттеулер сонымен қатар қанттың анальгетикалық қасиеттері тәттіге құмарлық әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді³.

Алайда, Сіздің балаңыздың рационына қант қосу оның кейінгі өмірінде тәттіге құмарлықты дамыту ықтималдығын арттыратыны дәлелденді⁴.

Балаңызды жаңа тағамды жеп көруге ынталандыру үшін тағамға қант қосу идеясы еліктіретін болса да, бұл кейінгі өмірде тіс жегісі сияқты ауыр стоматологиялық мәселелерді тудыруы мүмкін, бұл пломбаларға және тіпті тісті жоғалтуға әкеледі. Қант қосылған сусындар әсіресе тістерге зиянды болып табылады.

Жаман әдеттерді кейінірек өзгертуге тырысқаннан гөрі, қазір дұрыс тамақтануды ынталандыру әлдеқайда оңай. Сондықтан балаңыздың тамағына қант қоспаңыз және балаларға арналмаған тағамдардан аулақ болыңыз, өйткені олардың құрамында қант көп болуы мүмкін.

Балаңызға қолайлы деп санауға болатын кейбір тағамдарда таңқаларлық көп қант болуы мүмкін. Кептірілген нан тілімдері, кептірілген жемістер, пісірілген бұршақтар, балалар тағамдары мен сусындар – бұның бірнеше мысалы.

Олардың құрамындағы қант туралы көбірек білу үшін тағам жапсырмаларын тексеріңіз. Жапсырмадағы «көмірсулар (қант)» санын қараңыз. Қант мөлшері жоғары тағамдарда 100 г-ға 22,5 г немесе одан да көп қант бар, ал қант мөлшері аз тағамдарда 100 г-ға 5 г немесе одан аз қант бар. Бұл табиғи қанттар өңделген түрлермен салыстырғанда Сіздің балаңыз үшін пайдалы деген аңыз. Қанттың барлық түрлерінде бірдей энергия бар және олардың барлығы дамып келе жатқан тістерге зиянды болуы мүмкін.

Сусындар туралы айтатын болсақ, тәтті жеміс шырындары, сүт коктейльдері және хош иісті су әдетте қантпен қаныққан. Қантсыз жеміс шырыны — сусынның пайдалы нұсқасы, тіпті оны сумен сұйылтуға да болады.

Балаңызға тек су мен сүт берген дұрыс. Алайда, 12 айға дейін сиыр сүтінен бас тарту керек. Тағамдар үшін тәтті баламалардың орнына жаңа піскен жемістер, тосттар және қантсыз күріш тоқаштар сияқты пайдалы тағамдарды таңдаңыз⁵.

Сіздің балаңыз тез өсу мен дамуды қолдау үшін рационда көп энергия мен қоректік заттарды қажет етеді. Алайда, оның асқазаны кішкентай және үлкен порцияларға шыдай алмайды. Сондықтан сәби энергия мен қоректік заттарды жинақы түрде алуы керек⁶. Бұл құрамында майы аз және тағамдық талшықтар мөлшері жоғары тағамдар балалар тағамын дайындауға жарамсыз дегенді білдіреді.

Май Сіздің балаңыз үшін дәрумендер мен энергияның маңызды көзі болып табылады, сондықтан майсыз сүт пен сүт өнімдері де оның рационына сәйкес келмейді. Тұтас сүтті немесе йогуртты қолданыңыз және сиыр сүтін 12 айға дейінгі балаларға ішуге болмайтынын ескеріңіз. 2 жасқа дейін балаларға жартылай майсыздандырылған сүт беруге болмайды.

Құрамында тағамдық талшықтар мөлшері жоғары тағамдар Сіздің балаңызға барлық қажетті энергияны алғанға дейін қанықтыру сезімін тудыруы мүмкін. Алайда, балаларды басынан бастап дәнді дақылдар мен дәнді дақылдардан жасалған тағамдарға үйрету бұл тағамдарға деген сүйіспеншілікті оятуға көмектеседі. Әртүрлі нан мен жарма қоспасын қолданып көріңіз. Ақ және ұнтақталған ұн қоспасы өте жақсы жұмыс істейді; сәби толыққанды, сау және теңдестірілген тамақтанғанға дейін кебекпен байытылған дәнді дақылдардан аулақ болыңыз. Баланы құрамында тағамдық талшықтар мөлшері жоғары немесе төмен әртүрлі дәнді дақылдарды жеуге ынталандыру арқылы Сіз оның тапшылығы мен іш қату мәселелерінен аулақ бола аласыз.

• Ересектерге арналған дайын тағамдар, мысалы, пастаға арналған тұздықтар және тез дайындалатын ботқа.
• Балаларға арналған тәтті тағамдар — әрқашан жапсырмаларды тексеріп отырыңыз.
• Тәтті сусындар.
• Майсыз йогурт және ірімшік.

• Картоп, сәбіз, кәді, тарна және ботташық сияқты көкөністер.
• Банан, алмұрт, авокадо, қара өрік, алма және шабдалы сияқты жемістер
• Күріш
• Майлы йогурт және ірімшік⁴

Соңғы жаңарту күні: 2014 жылғы 21 тамыз