Неліктен ана сүті соншалықты маңызды?
Ана сүті сәбиді өмірінің алғашқы 6 айында барлық қажетті қоректік заттармен қамтамасыз етеді. Біздің ата-бабаларымыздың сәбилерін 6 жасқа дейін ана сүтімен емізгені туралы дәлелдер де бар2.
Ана сүтінде ана сүтінің олигосахарид құрылымдары бар, олар сіздің балаңыздың ішек арқылы иммундық жүйесін дамытуға көмектесетін бір механизм ретінде жұмыс істейді3.
Ана сүті құрамында лейкоциттер деп те аталатын иммундық жасушалар бар. Егер сіз және сіздің сәбиіңіз ауырып қалсаңыз, сәбиді жұқпалардан қорғау үшін олардың саны артады4.
Ана сүті — құрамында бұл бетте тізімделгеннен гөрі көп компоненттері бар өте күрделі сұйықтық. Ол үнемі өзгеріп отырады, сондықтан оның нақты құрамын анықтау қиын. Зерттеу барысында біз үнемі жаңа компоненттерді анықтап отырамыз. Ақуыздардың, көмірсулардың, минералдардың, дәрумендердің және миллиондаған басқа компоненттердің мыңдаған түрлері бар, олар бірегей болып табылады және сіздің сәбиіңіздің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арнайы жасалған.
Ана сүті неден құралады?
Ана сүті 87.5% судан құралады5. Қалған құрамда көмірсулар, майлар, ақуыздар мен минералдар сияқты миллиондаған түрлі компоненттер бар. Тамақтандыру процесінде ана сүті түсін өзгерте алады, қоюланады, өйткені оның энергетикалық құндылығы үнемі артып отырады6.
Ана сүті сәбидің дұрыс тамақтануын қамтамасыз етеді
Ана сүті сіздің сәбиіңіздің қажеттіліктеріне қарай үнемі бейімделіп отырады, күні бойы, сонымен қатар сәбидің жасына және тіпті бір тамақтандыруға байланысты өзгереді! Бір тамақтандыру кезінде сіздің сүтіңіз алдың сүттен артқы сүтке ауысады.
Алдыңғы сүт
“Алдыңғы сүт” — бұл сәбиге қажет көмірсулар, ақуыздар мен дәрумендерден тұратын тамақтандыру кезіндегі алғашқы сүт. Құрамында судың жоғары мөлшерінің болуына байланысты, ол ана сүтімен тамақтанатын сәбилерді сусызданудан қорғайды6,7.
Артқы сүт
Артқы сүт тамақтандырудың соңында түзіледі. Ол анағұрлым қою және күңгірттеу. Себебі сүттің майлылығы мен калориялығы тамақтандыру кезінде артып, сәбиді тамақтандыру арасында ұзақ уақыт энергиямен қамтамасыз етеді6,7. Ана сүтінің калориялығы май мен ақуыздан алынады.
Сонымен ана сүтінің калориялығы қандай?
Ана сүтінің шамамен калориялығы әр 100 мл үшін 67 ккал құрайды, бірақ бұл көрсеткіштер баланың қажеттіліктеріне байланысты үнемі өзгеріп отырады8.
Ана сүтінің құрамы
Емшек сүтінің құрамында әрқайсысы балаңыздың дамуы үшін маңызды рөл атқаратын майлардың көптеген түрі бар¹¹. Мысалы, ұзын тізбекті полиқанықпаған май қышқылдары немесе ҰТПҚМҚ балаңыздың миының дамуы үшін өте маңызды. Зерттеулер ана сүтінің құрамында ҰТПҚМҚ-ның екі маңызды түрі — АА және DHA бар екенін көрсетті¹². Жүктілік және емізу кезеңінде пайдалы май қышқылдарын көбірек тұтыну балаңыздың көру қабілетінің, миының және қозғалыс дағдыларының дамуына ықпал етуі мүмкін¹³. ҰТПҚМҚ-ны рационға қосудың негізгі жолы — балық, жұмыртқа және ет тұтыну.
Ақуыз — балаңыздың дамуындағы өте маңызды құрылыс материалы. Ол балаңыздың өсуі мен ағзадағы барлық жасушалардың қалпына келуі үшін қажетті негізгі құрылыс блоктарымен (аминқышқылдарымен) қамтамасыз етеді¹⁴. Ана сүтіндегі ақуыз сарысу ақуызы және казеин түрінде болады. Сондай-ақ оның құрамында маңызды қызметтер атқаратын басқа да көптеген ақуыздар бар¹⁵. Мысалы, емшек сүтінің құрамында балаңыздың иммундық жүйесінің дамуын қолдайтын, соның нәтижесінде инфекциялармен күресуге көмектесетін көптеген антиденелер бар¹⁶.
Ана сүтінің олигосахаридтері — бұл ана сүтінде табиғи түрде болатын көмірсу молекулалары. Орташа алғанда, олар ана сүтіндегі лактоза мен липидтерден кейінгі үшінші ең көп кездесетін қатты компонент болып табылады³. Ана сүтінің әр литрінде 12–15 г олигосахарид бар¹⁷, алайда олардың мөлшері ана сүтінің табиғи ерекшелігіне байланысты әр анада айтарлықтай ерекшеленеді. Ана сүтінің құрамында олигосахаридтердің шамамен 200 белгілі құрылымы бар, олар бірге әрекет етіп, ішек арқылы балаңыздың иммундық жүйесінің дамуына ықпал етеді³.
Емшек сүтінің құрамында А, B6, D дәрумендері, йод және тағы басқа көптеген дәрумендер мен минералдардың түрлері бар¹⁸. Сондықтан жүктілік және бала емізу кезінде дұрыс әрі теңгерімді тамақтануды ұстану өте маңызды¹⁹. Бұл дәрумендер мен минералдардың барлығы маңызды рөл атқарады: иммундық жүйені қолдайтын Е дәруменінен бастап, баланың өсуі мен ақыл-ой дамуына ықпал ететін йодқа дейін²⁰.
Емшек сүтінің құрамында балаңыздың иммундық жүйесінің дамуына ықпал ететін көптеген басқа да факторлар бар. Мысалы, емшек сүтінің құрамында дің жасушалары, өсу факторлары, иммундық факторлар (цитокиндер), нуклеотидтер, гормондар және иммундық жасушалар бар⁸.
Ана сүті ағзадағы барлық жасушаларға, соның ішінде иммундық жүйе жасушаларына қажетті құрылыс материалдары болып табылатын нуклеотидтерге бай. Зерттеулер нуклеотидтердің иммундық жүйедегі белгілі бір жасушалардың белсенділігін қолдап, ағзаны инфекциялардан қорғауға көмектесетінін көрсетті²⁰.
Сүт құрамындағы гормондардың мөлшері тәулік бойы өзгеріп отырады, бұл бала ағзасының энергия теңгерімі мен ұйқысы сияқты функцияларын реттеуге көмектеседі²¹.
Иммундық жасушалар балаңыздың өзіндік иммундық жүйесі дербес жұмыс істеуді үйренген кезде оны қорғауға көмектеседі. Лейкоциттер деп аталатын бұл жасушалардың саны бала ауырған кезде инфекциялардан қорғау үшін артады⁷.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
- Agostoni, C., et al. J Pediatr Gastroenterol Nutr, 2009;49(1):112-125.
- G.E Kennedy – From the ape’s dilemma to the weanling’s dilemma: early weaning and its evolutionary context.
- Ruhaak LR and Lebrilla CB. Adv Nutr 2012; 3:406S-414S.
- Hassiotou F et al. Clin Transl Immunology. 2013;2(4):e3.
- Martin, C., Ling, P. and Blackburn, G. Nutrients, 2016;8(5):279.
- Hartmann PE. Mammary gland: Past, present, and future. In: Hale & Hartmann’s Textbook of Human Lactation. Amarillo, TX: Hale Publishing, 2007:3-16.
- Mizuno et al. Int Breastfeed J 2009;4(1):7.
- Ballard, O., & Morrow, A. L. Pediatr. Clin. North Am., 2013;60(1), 49–74.
- Ziegler, E. and Fomon, S. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 1983;2(2):288-294.
- Forsgård, R. Am. J. Clin. Nutr., 2019;110(2):273-279.
- Zou, X., et al.. J Agr Food Chem, 2012;60(29):7158-7167
- Jensen RG. Handbook of milk composition. London Academic Press 1995.
- European Food Safety Authority Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion: DHA and ARA and visual development. EFSA Journal 2009;941:1-14.
- Wu, G. F Adv Nutr, 2010;1(1):31-37.
- Molinari, C. et al. J. Proteome Res., 2012;11(3):1696-1714
- Cabinian A et al. PLoS One. 2016;11(6):e0156762.
- Thurl S, et al. Nutr Rev, 2017;75(11):920-33.
- LASER Analytica, 2014. Comprehensive literature search and review of breast milk composition as preparatory work for the setting of dietary reference values for vitamins and minerals. EFSA supporting publication 2014:EN-629, 154 1
- Y. de Vries, et al. Nutrients, 2018;10(6):687.
- Carver, J. Acta Paediatrica,1999;88:83-88.
- White, R. Breastfeed Med, 2017;12(7)398-400.
